Docker nedir sorusunun kısa cevabı şu: uygulamanızı, ihtiyaç duyduğu her şeyle birlikte tek bir pakete koyup her makinede aynı şekilde çalıştırmanızı sağlayan bir araç. Node.js sürümü, sistem kütüphaneleri, ortam değişkenleri, başlatma komutu, hepsi o paketin içinde. Paketi laptopta da çalıştırsanız sunucuda da çalıştırsanız aynı davranıyor.

Docker, işimin büyük kısmında var. Önceki işimde şirketteki bütün uygulamaları Docker'a taşıdım ve deploy süresi yaklaşık %60 kısaldı. Bu yazıda Docker'ı ilk kez kullanacak birine anlatacağım şekilde anlatıyorum: temel kavramlar, Ubuntu'ya kurulum, ilk container ve küçük bir Docker Compose örneği.

Docker nedir, ne işe yarar?

Yazılımda en eski şikayetlerden biri "bende çalışıyordu". Uygulama sizin makinenizde Node 24 ile çalışıyor, sunucuda Node 20 kurulu. Ya da geliştirme ortamında PostgreSQL 18 var, testte 16. Fark küçük görünüyor ama hata çıkarmaya yetiyor.

Docker bu farkı ortadan kaldırıyor. Uygulamanın çalışması için gereken ortamı bir dosyada (Dockerfile) tarif ediyorsunuz, Docker bu tarifi bir image'a çeviriyor, image'ı da istediğiniz yerde container olarak çalıştırıyorsunuz. Sunucuya "şunu kur, bunu ayarla" diye bir liste vermek yerine tek bir image veriyorsunuz.

Pratikte sağladıkları:

  • Yeni bir projeye başlayan biri, veritabanı dahil her şeyi tek komutla ayağa kaldırabiliyor.
  • Sunucuya deploy etmek, yeni image'ı çekip container'ı yeniden başlatmaktan ibaret.
  • Aynı sunucuda farklı Node veya PostgreSQL sürümleri isteyen projeler birbirine karışmıyor.
  • Bir şey bozulursa bir önceki image'a dönmek kolay.

Container ile sanal makine arasındaki fark ne?

İlk duyduğunda çoğu kişi container'ı küçük bir sanal makine sanıyor. Benzer bir iş görüyor ama çalışma şekli farklı.

Sanal makine (VM) kendi işletim sistemi çekirdeğiyle birlikte tam bir bilgisayarı taklit ediyor. Container ise ana makinenin çekirdeğini paylaşıyor ve yalnızca uygulamayı, kütüphanelerini ve dosya sistemini izole ediyor. Bu yüzden container'lar saniyeler içinde açılıyor ve çok daha az bellek kullanıyor.

Sanal makineContainer
İşletim sistemiHer VM'in kendi çekirdeği varAna makinenin çekirdeğini paylaşır
Açılış süresiDakikalarGenelde saniyeler
BoyutGB seviyesiÇoğu zaman MB seviyesi
İzolasyonDaha güçlüSüreç seviyesinde

Linux container'ları Linux çekirdeği istiyor. Mac ve Windows'ta Docker Desktop arka planda küçük bir Linux sanal makinesi çalıştırıp container'ları onun içinde açıyor.

Docker'ın temel kavramları: image, container, volume ve network

Docker'ı anlamak için dört kavramı bilmek yetiyor. Gerisi bunların üzerine kurulu.

Image

Image, uygulamanın çalışmaya hazır, salt okunur bir kopyası. İşletim sistemi dosyaları, runtime (örneğin Node.js), bağımlılıklar ve sizin kodunuz katmanlar halinde içinde duruyor.

Image'lar bir registry'de saklanıyor. En bilineni Docker Hub. nginx, postgres, node gibi resmi image'lar oradan çekiliyor. Kendi image'larınızı GitHub Container Registry, GitLab Registry ya da kendi registry'nizde tutabiliyorsunuz.

Image'ın adı ve etiketi (tag) birlikte yazılıyor: postgres:18, node:24-alpine. Etiket yazmazsanız latest kullanılıyor.

Container

Container, bir image'ın çalışan hali. Bir image'dan istediğiniz kadar container açabilirsiniz. Benzetme yapmak gerekirse image bir sınıf, container o sınıftan oluşturulmuş bir nesne.

Container silindiğinde içine yazılan her şey de gidiyor. Bu kasıtlı bir şey: container'ı istediğiniz an silip aynı image'dan yenisini açabilmelisiniz. Kalıcı olması gereken veri için volume kullanılıyor.

Volume

Volume, container'ın dışında, Docker'ın yönettiği kalıcı bir depolama alanı. Veritabanı dosyaları, yüklenen kullanıcı dosyaları gibi container silinince kaybolmaması gereken her şey volume'a yazılıyor.

İki yaygın kullanım var: Docker'ın yönettiği isimli volume'lar (pgdata:/var/lib/postgresql) ve ana makinedeki bir klasörü container'a bağlayan bind mount (./config:/etc/app). Veritabanı verisi için isimli volume, config dosyaları için bind mount kullanıyorum.

Network

Container'lar birbirleriyle Docker network'leri üzerinden konuşuyor. Aynı network'teki container'lar birbirine isimle ulaşabiliyor. Uygulama container'ınız veritabanına localhost ile değil, db gibi servis adıyla bağlanıyor.

Docker Compose her proje için otomatik bir network açıyor, bu yüzden küçük projelerde network'ü elle tanımlamanız nadiren gerekiyor.

Docker kurulumu: Ubuntu'ya Docker nasıl kurulur?

Docker'ın resmi dokümanı Ubuntu 26.10, 26.04 LTS, 24.04 LTS ve 22.04 LTS sürümlerini destekliyor. Ubuntu'nun kendi deposundaki docker.io paketi yerine Docker'ın kendi apt deposunu kullanmanızı öneriyorum. Böylece güncel sürümü ve Compose eklentisini birlikte alıyorsunuz.

Önce Docker'ın GPG anahtarını ve deposunu ekleyin. Komutlar docs.docker.com sayfasındakilerle aynı:

# Docker'ın resmi GPG anahtarı
sudo apt update
sudo apt install ca-certificates curl
sudo install -m 0755 -d /etc/apt/keyrings
sudo curl -fsSL https://download.docker.com/linux/ubuntu/gpg -o /etc/apt/keyrings/docker.asc
sudo chmod a+r /etc/apt/keyrings/docker.asc

# Depoyu apt kaynaklarına ekle
sudo tee /etc/apt/sources.list.d/docker.sources <<EOF
Types: deb
URIs: https://download.docker.com/linux/ubuntu
Suites: $(. /etc/os-release && echo "${UBUNTU_CODENAME:-$VERSION_CODENAME}")
Components: stable
Architectures: $(dpkg --print-architecture)
Signed-By: /etc/apt/keyrings/docker.asc
EOF

sudo apt update

Sonra Docker Engine'i, CLI'ı ve Compose eklentisini kurun:

sudo apt install docker-ce docker-ce-cli containerd.io docker-buildx-plugin docker-compose-plugin

Kurulumun çalıştığını test edin:

sudo docker run hello-world

"Hello from Docker!" mesajını görüyorsanız kurulum tamam.

Docker'ı sudo olmadan kullanmak

Kurulumdan sonra her komutun başına sudo yazmanız gerekiyor. Kendi kullanıcınızı docker grubuna eklerseniz buna gerek kalmıyor:

sudo groupadd docker
sudo usermod -aG docker $USER
newgrp docker

Bunu yapmadan önce bilmeniz gereken bir şey var: Docker'ın dokümanı da belirtiyor, docker grubundaki bir kullanıcı pratikte root yetkisine sahip. Kendi geliştirme makinenizde sorun değil, paylaşılan bir sunucuda kimi bu gruba eklediğinize dikkat edin.

Test sunucusunda hızlıca kurmak isterseniz Docker'ın kurulum script'i de var (curl -fsSL https://get.docker.com -o get-docker.sh ve sudo sh get-docker.sh). Production sunucuda apt deposunu kullanın, neyin kurulduğunu ve hangi sürümün geldiğini görmek daha kolay.

Mac ve Windows'ta Docker Desktop'ı Docker'ın sitesinden indirip kuruyorsunuz. Komutlar aynı.

İlk container'ı çalıştırmak

Bir Nginx web sunucusunu container olarak açalım:

docker run -d --name web -p 8080:80 nginx
  • -d container'ı arka planda çalıştırıyor.
  • --name web container'a bir isim veriyor.
  • -p 8080:80 makinenizin 8080 portunu container'ın 80 portuna bağlıyor.

Tarayıcıda http://localhost:8080 açtığınızda Nginx'in karşılama sayfasını görürsünüz. Her gün kullandığım komutlar da bunlar:

docker ps              # çalışan container'lar
docker ps -a           # durmuş olanlar dahil hepsi
docker logs -f web     # container'ın logları
docker exec -it web sh # container'ın içinde shell aç
docker stop web        # durdur
docker rm web          # sil
docker images          # makinedeki image'lar

Dockerfile ile kendi image'ını oluşturmak

Hazır image'lar veritabanı ve web sunucusu gibi şeyler için yetiyor. Kendi uygulamanız için bir Dockerfile yazıyorsunuz. Küçük bir Node.js uygulaması için:

FROM node:24-alpine

WORKDIR /app

COPY package*.json ./
RUN npm ci --omit=dev

COPY . .

EXPOSE 3000
CMD ["node", "server.js"]

package.json dosyalarını koddan önce kopyalamanın sebebi önbellek. Docker her satırı ayrı bir katman olarak saklıyor. Kodunuz değişip bağımlılıklarınız değişmediğinde npm ci katmanı önbellekten geliyor ve build saniyeler sürüyor.

Yanına bir .dockerignore ekleyin ki node_modules ve .env image'a girmesin:

node_modules
.env
.git

Build edip çalıştırın:

docker build -t benim-uygulamam .
docker run -d -p 3000:3000 benim-uygulamam

Node.js tarafını merak ediyorsanız Node.js nedir yazısında basit bir HTTP sunucusunu sıfırdan yazıyorum.

Docker Compose nedir?

Gerçek bir uygulama nadiren tek container. Bir API, bir veritabanı, belki Redis. Bunları ayrı ayrı docker run komutlarıyla açmak hem uzun hem hataya açık.

Docker Compose, birden fazla container'ı tek bir YAML dosyasında tanımlayıp hepsini tek komutla yönetmenizi sağlayan araç. Hangi servisler var, hangi image'ı kullanıyorlar, hangi portları açıyorlar, hangi volume'lara yazıyorlar, hepsi docker-compose.yml içinde.

Yukarıdaki Node uygulamasını bir PostgreSQL ile birlikte çalıştıran örnek:

services:
  api:
    build: .
    ports:
      - "3000:3000"
    environment:
      DATABASE_URL: postgres://app:gizli@db:5432/app
    depends_on:
      - db
    restart: unless-stopped

  db:
    image: postgres:18
    environment:
      POSTGRES_USER: app
      POSTGRES_PASSWORD: gizli
      POSTGRES_DB: app
    volumes:
      - pgdata:/var/lib/postgresql
    restart: unless-stopped

volumes:
  pgdata:

Burada birkaç şeye dikkat edin:

  • api servisi veritabanına db adıyla bağlanıyor. Compose iki servisi aynı network'e koyduğu için bu isim çözülüyor.
  • Veritabanı dosyaları pgdata volume'unda. docker compose down deseniz bile veri kalıyor. Volume'u da silmek için docker compose down -v gerekiyor.
  • PostgreSQL 18 ve sonrasının resmi image'ında volume yolu /var/lib/postgresql oldu. Eski örneklerde gördüğünüz /var/lib/postgresql/data yolu 18 ile değişti.
  • Dosyanın başında version: "3.8" gibi bir satır yok. Compose dokümanına göre bu alan artık kullanılmıyor ve yazarsanız uyarı alıyorsunuz.
  • Şifreyi gerçek projede dosyaya yazmayın, bir .env dosyasından okuyun.

Komutlar:

docker compose up -d       # hepsini arka planda başlat
docker compose ps          # servislerin durumu
docker compose logs -f api # tek servisin logları
docker compose down        # hepsini durdur ve sil

Komutun docker compose (boşlukla) olduğuna dikkat edin. Eski docker-compose (tireli) ayrı bir Python aracıydı. Bugün Compose, Docker CLI'ın bir eklentisi olarak geliyor ve yukarıdaki kurulumda docker-compose-plugin paketiyle birlikte kuruldu.

Gerçek bir Docker Compose örneği: Grafana ve Prometheus

Yazdığım monitoring stack de bir Docker Compose dosyası. Grafana, Prometheus, node_exporter, Alertmanager ve cAdvisor tek bir docker compose up -d ile ayağa kalkıyor. Kurulumu Grafana Docker Compose yazısında adım adım anlattım, dosyaların tamamı grafana-docker-compose reposunda.

O dosyada bu yazıdaki her kavramı görebilirsiniz: Grafana ve Prometheus verisi isimli volume'larda, prometheus.yml bind mount ile içeri bağlanıyor, Prometheus node_exporter'a servis adıyla ulaşıyor. Prometheus ve Grafana'nın ne olduğunu Prometheus ve Grafana nedir yazısında ayrıca anlattım.

Docker'a başlarken sık yapılan hatalar

Yeni başlayanların en sık takıldığı noktalar:

  • Production'da latest kullanmak. latest bir sürüm değil, sadece varsayılan etiket. Bugün çektiğiniz image ile yarın çektiğiniz aynı olmayabilir. postgres:18 ya da grafana/grafana:13.3.0 gibi belirli bir etiket yazın.
  • Veriyi container'ın içinde bırakmak. Volume tanımlamadan çalışan bir veritabanı container'ı silindiğinde veri de gidiyor.
  • Container içinden localhost'a bağlanmaya çalışmak. Container içindeki localhost container'ın kendisi. Diğer servise servis adıyla ulaşın.
  • Image'a sır gömmek. .env dosyasını ya da API anahtarlarını COPY ile image'a koymayın. Ortam değişkeni olarak çalışma anında verin.

Sık sorulan sorular

Docker ücretsiz mi?

Linux'ta kurduğunuz Docker Engine açık kaynak ve ücretsiz. Docker Desktop kişisel kullanım, eğitim, ticari olmayan açık kaynak projeler ve 250'den az çalışanı olan ve yıllık geliri 10 milyon doların altındaki şirketler için ücretsiz. Bunun üzerindeki şirketler ücretli abonelik alıyor.

Docker ile Kubernetes aynı şey mi?

Hayır. Docker container'ları oluşturup çalıştırıyor. Kubernetes ise çok sayıda sunucuya dağılmış container'ları yöneten bir orkestrasyon sistemi. Tek sunuculu çoğu proje için Docker Compose yetiyor.

Docker Compose ile docker-compose arasındaki fark ne?

docker-compose eski, ayrı kurulan bir araçtı. Bugün kullanılan docker compose, Docker CLI'ın eklentisi. Aynı docker-compose.yml dosyasını okuyor.

Docker öğrenmek için ne kadar Linux bilmek gerekiyor?

Terminalde dolaşmayı, dosya düzenlemeyi ve temel izinleri bilmek yetiyor. Dockerfile yazarken paket yöneticisi (apt, apk) kullanmayı da zamanla öğreniyorsunuz.

Docker backend geliştirici için şart mı?

Şart değil ama bugün çoğu ekip uygulamalarını container olarak deploy ediyor. Backend nedir yazısında bahsettiğim işlerin çoğunda Docker bir noktada karşınıza çıkıyor. Yazılıma yeni başlıyorsanız yazılımcı nasıl olunur yazısına da bakabilirsiniz.