Backend, bir uygulamanın kullanıcının görmediği tarafıdır: sunucuda çalışan kod, API'ler, veritabanı, kimlik doğrulama ve iş kuralları. Bir uygulamada giriş yaptığınızda şifrenizi kontrol eden, siparişinizi kaydeden, size e-posta gönderen kod backend'de çalışır.
Benim işim tam olarak bu. 90Pixel'de Backend Developer olarak eğitim teknolojisi ürünleri için Node.js, NestJS ve TypeScript ile PostgreSQL üzerinde servisler yazıyorum, ELK stack ile de çalışıyorum. Bu yazıda backend'in ne olduğunu, bir backend developer'ın gün içinde ne yaptığını, frontend ile farkını ve çalışan küçük bir örneği anlatıyorum.
Backend nedir?
En kolay anlatma yolu bir isteği takip etmek. Bir uygulamada e-posta ve şifrenizi yazıp "Giriş yap"a bastığınızda:
- Tarayıcı, yani frontend, sunucuya
POST /auth/loginisteği gönderir. İsteğin gövdesinde e-posta ve şifre vardır. - Backend isteği alır ve önce doğrular: e-posta alanı boş mu, formatı doğru mu?
- Veritabanından o e-postaya ait kullanıcıyı bulur.
- Gelen şifreyi veritabanındaki hash ile karşılaştırır. Şifrenin kendisi hiçbir zaman veritabanında açık halde durmaz.
- Doğruysa bir oturum ya da token üretir ve cevap olarak döner. Yanlışsa
401 Unauthorizeddöner.
Kullanıcı bu adımların hiçbirini görmez, sadece ya ana sayfaya geçer ya da bir hata mesajı görür. O görünmeyen kısmın tamamı backend.
Backend neleri kapsar?
API
Frontend ile backend'in konuştuğu yer. Genellikle HTTP üzerinden JSON alıp veren REST endpoint'leri, bazen GraphQL ya da WebSocket. API'yi kimin, hangi parametreyle, hangi cevabı bekleyerek çağıracağı backend'in sözleşmesi. Bu konuyu API nedir yazısında ayrıca anlattım.
Veritabanı
Verinin kalıcı olarak saklandığı yer. Tablolar ve ilişkiler için PostgreSQL ya da MySQL, doküman yapısı için MongoDB, hızlı erişim ve cache için Redis, arama ve log için Elasticsearch. Backend developer şemayı tasarlar, migration yazar, yavaş sorguları index ile hızlandırır.
Kimlik doğrulama ve yetki
Kimin giriş yaptığını (authentication) ve neye erişebileceğini (authorization) kontrol etmek. Bir öğrencinin başka bir öğrencinin notunu görememesi, admin panelinin sadece admin'e açılması gibi kurallar burada yazılır.
Arka plan işleri
Kullanıcıyı bekletmemesi gereken işler: e-posta göndermek, rapor oluşturmak, video işlemek, gece çalışan temizlik görevleri. Bunlar bir kuyruğa atılır ve ayrı bir worker tarafından işlenir.
Loglama, izleme ve deploy
Kod canlıda çalışırken ne olduğunu görmek. Loglar, metrikler, alarmlar. Ben log tarafında ELK stack (Elasticsearch, Logstash, Kibana), metrik tarafında Prometheus ve Grafana kullanıyorum. Uygulamayı paketlemek ve sunucuya çıkarmak için de Docker. Kurulumu Grafana, Prometheus ve node_exporter yazısında adım adım gösterdim.
Backend developer nedir, ne iş yapar?
Backend developer bu katmanı yazan ve ayakta tutan yazılımcı. Bir özellik geldiğinde iş genelde şöyle ilerler:
- Ürün ya da frontend ekibiyle API'nin şeklini konuşmak: hangi endpoint, hangi alanlar, hangi hata kodları.
- Veritabanında gereken tabloyu ya da kolonu bir migration ile eklemek.
- Endpoint'i, doğrulamayı ve iş kuralını yazmak, testlerini eklemek.
- Kodu review'a açmak, CI'dan geçirmek, deploy etmek.
- Canlıda loglara ve metriklere bakıp beklenmeyen bir şey olup olmadığını izlemek.
Kodun yanında sürekli sorulan sorular var: bu sorgu bir milyon satırda ne kadar sürer, bu endpoint saniyede bin kez çağrılırsa ne olur, bu servis düşerse kullanıcı ne görür? Bir önceki işimde günde 100 milyonun üzerinde isteği 200 ms altında karşılayan NestJS servisleri yazdım. O ölçekte bu soruların cevabını tahminle değil, ölçerek bulmanız gerekiyor.
Küçük bir NestJS örneği
Laf yerine kod. Aşağıdaki örnek, bellekte not tutan iki endpoint'li bir API. Veritabanı yok, ama bir backend'in temel parçaları var: route, doğrulama ve servis katmanı.
Projeyi oluşturun:
npm i -g @nestjs/cli
nest new notlar-api
cd notlar-api
npm i class-validator class-transformer
Gelen veriyi doğrulayacak DTO:
// src/notes/create-note.dto.ts
import { IsNotEmpty, IsString, MaxLength } from "class-validator";
export class CreateNoteDto {
@IsString()
@IsNotEmpty()
@MaxLength(200)
text: string;
}
İş mantığını tutan servis ve HTTP'yi karşılayan controller:
// src/notes/notes.service.ts
import { Injectable } from "@nestjs/common";
export interface Note {
id: number;
text: string;
}
@Injectable()
export class NotesService {
private notes: Note[] = [];
findAll(): Note[] {
return this.notes;
}
create(text: string): Note {
const note = { id: this.notes.length + 1, text };
this.notes.push(note);
return note;
}
}
// src/notes/notes.controller.ts
import { Body, Controller, Get, Post } from "@nestjs/common";
import { CreateNoteDto } from "./create-note.dto";
import { NotesService } from "./notes.service";
@Controller("notes")
export class NotesController {
constructor(private readonly notes: NotesService) {}
@Get()
findAll() {
return this.notes.findAll();
}
@Post()
create(@Body() dto: CreateNoteDto) {
return this.notes.create(dto.text);
}
}
src/app.module.ts içinde NotesController'ı controllers dizisine, NotesService'i providers dizisine ekleyin. Doğrulamayı açmak için src/main.ts:
// src/main.ts
import { ValidationPipe } from "@nestjs/common";
import { NestFactory } from "@nestjs/core";
import { AppModule } from "./app.module";
async function bootstrap() {
const app = await NestFactory.create(AppModule);
app.useGlobalPipes(new ValidationPipe({ whitelist: true }));
await app.listen(3000);
}
bootstrap();
Çalıştırıp deneyin:
npm run start:dev
curl -X POST localhost:3000/notes -H "Content-Type: application/json" -d '{"text":"ilk not"}'
# {"id":1,"text":"ilk not"}
curl -X POST localhost:3000/notes -H "Content-Type: application/json" -d '{"text":""}'
# 400 Bad Request, "text should not be empty"
İkinci istek controller'a hiç ulaşmıyor, ValidationPipe onu kapıda reddediyor. Backend'in işinin büyük kısmı bu: hatalı veriyi içeri almamak ve doğru veriyle ne yapılacağına karar vermek.
Aynı şeyin Express ile en kısa hali de şu:
import express from "express";
const app = express();
app.use(express.json());
const notes = [];
app.get("/notes", (req, res) => res.json(notes));
app.post("/notes", (req, res) => {
if (!req.body.text) return res.status(400).json({ error: "text gerekli" });
const note = { id: notes.length + 1, text: req.body.text };
notes.push(note);
res.status(201).json(note);
});
app.listen(3000);
Express daha az kodla başlıyor, NestJS ise proje büyüdüğünde düzeni koruyan bir yapı veriyor. Ekip içinde büyüyecek projelerde NestJS'in modül yapısı işe yarıyor. Express uygulamasını Vercel'e çıkarmak isterseniz Express uygulamasını Vercel'e deploy etme yazısı var.
Frontend nedir?
Frontend, uygulamanın kullanıcının tarayıcıda gördüğü ve etkileştiği kısmı: sayfalar, butonlar, formlar, animasyonlar. HTML yapıyı, CSS görünümü, JavaScript ya da TypeScript davranışı belirler. Bugün frontend neredeyse her zaman Vue, React, Svelte ya da Angular gibi bir framework ile yazılıyor. Sayfaların sunucuda render edilmesi gerekiyorsa Nuxt ya da Next.js devreye giriyor.
Frontend developer'ın derdi kullanıcı: sayfa hızlı açılıyor mu, telefonda düzgün görünüyor mu, form hatası anlaşılır mı, ekran okuyucu ile kullanılabiliyor mu.
Backend ve frontend arasındaki fark nedir?
| Frontend | Backend | |
|---|---|---|
| Nerede çalışır | Kullanıcının tarayıcısında | Sunucuda |
| Diller | HTML, CSS, JavaScript, TypeScript | Node.js, Java, C#, Python, Go, PHP ve diğerleri |
| Neyi düşünür | Görünüm, etkileşim, erişilebilirlik | Veri, güvenlik, performans, ölçeklenme |
| Hata nasıl görünür | Bozuk bir sayfa, çalışmayan bir buton | 500 hatası, yavaş cevap, yanlış veri |
| Kime güvenir | Kimseye: kod kullanıcının elinde | Sadece kendine: gelen her isteği doğrular |
Son satır en önemli fark. Frontend'deki bir kontrolü kullanıcı tarayıcının geliştirici araçlarıyla atlayabilir. Bu yüzden "bu alan boş olamaz" kuralı frontend'de kullanıcıya kolaylık için, backend'de ise güvenlik için yazılır. Biri diğerinin yerine geçmez.
İkisinin buluştuğu yer API. İyi tanımlanmış bir API sayesinde iki ekip birbirini beklemeden çalışabilir. İki tarafı birden yazan kişiye de full stack developer deniyor, onu full stack developer nedir yazısında anlattım.
Backend için hangi dil öğrenilmeli?
Tek doğru cevap yok. Backend'de yaygın olan diller Java, C#, Node.js ile TypeScript, Python, Go ve PHP. Benim seçimim Node.js ile TypeScript, çünkü frontend ile aynı dili kullanıyorum ve tipleri iki tarafta paylaşabiliyorum. Daha önce C# ile .NET ve ASP.NET MVC de yazdım, kavramlar dilden dile büyük ölçüde aynı: HTTP, SQL, cache, kuyruk, transaction.
Başlarken dilden çok bu kavramlara yatırım yapın. Birini iyi öğrendikten sonra ikinci backend dili çok daha hızlı gidiyor.
Backend developer olmak için ne öğrenmeli?
Kabaca bu sırayla:
- Bir dil ve onun paket yöneticisi. Node.js için JavaScript, sonra TypeScript.
- HTTP: metotlar, durum kodları, header'lar, cookie'ler.
curlile istek atmayı öğrenin. - Bir framework: Express ile başlayıp NestJS'e geçmek iyi bir yol.
- SQL ve PostgreSQL: JOIN, index, transaction. ORM'den önce düz SQL.
- Kimlik doğrulama: şifre hash'leme, oturum, JWT ve bunların güvenlik sorunları.
- Git, Linux ve Docker: kodunuzu bir container'da çalıştırıp bir sunucuya çıkarmak.
- Test, loglama ve izleme.
Yazılıma hiç başlamadıysanız önce yazılımcı nasıl olunur yazısını okuyun. Benim kim olduğumu ve neler yaptığımı da İstanbul'da backend ağırlıklı çalışan bir yazılımcı olarak ana sayfamda bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Backend zor mu?
İlk başta frontend'den daha soyut gelir, çünkü yaptığınız şeyi ekranda görmezsiniz. Bir API'yi curl ile çağırıp cevabı okumaya alıştığınızda bu his geçiyor.
Backend için matematik gerekir mi?
Gündelik backend işinde lise matematiği yeter. Mantık kurmak, veriyi modellemek ve bir sorgunun neden yavaş olduğunu anlamak matematikten daha çok işe yarar.
Backend mi frontend mi öğrenmeliyim?
Görsel sonuç görmek sizi motive ediyorsa frontend, sistemlerin nasıl çalıştığını merak ediyorsanız backend ile başlayın. Birinde iş bulduktan sonra diğerine geçmek kolay.
Backend developer ile full stack developer arasındaki fark ne?
Backend developer sunucu tarafında uzmanlaşır. Full stack developer backend ile birlikte arayüzü de yazar, ama genelde bir tarafta daha derindir.